Saturday, June 7, 2025
Friday, June 6, 2025
ବୁଝି ବିଚାରି ଖାଇବା
ପ୍ରିୟ ସାଥୀଗଣ,
ଆଜି ଜୁନ୍ ୭, ୨୦୨୫, ବିଶ୍ୱ ଖାଦ୍ୟ ନିରାପତ୍ତା ଦିବସ।
ଆସନ୍ତୁ ଆମେ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ସଂକଳ୍ପ କରିବା, ବୁଝି ବିଚାରି ଖାଇବା, ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ବଞ୍ଚିବା ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପବିତ୍ର ବନ୍ଧନକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା। କାରଣ, "ଆହାରଶୁଦ୍ଧୌ ସତ୍ତ୍ୱଶୁଦ୍ଧିଃ, ସତ୍ତ୍ୱଶୁଦ୍ଧୌ ଧ୍ରୁବସ୍ମୃତିଃ”।
ବୃହସ୍ପତି ସାମଲ
ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ
ବୁଝି ବିଚାରି ଖାଇବା
ଭାରତୀୟ ପାରମ୍ପରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ଖାଦ୍ୟ କେବଳ ଶରୀର ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଉର୍ଜା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ପବିତ୍ର ଅନୁଭୂତି, ଏକ ଧାର୍ମିକ ଚିନ୍ତନ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ। ତୈତ୍ତିରୀୟ ଉପନିଷଦରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, "ଅନ୍ନମ୍ ବ୍ରହ୍ମ", ଅର୍ଥାତ୍ ଖାଦ୍ୟ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ। ଏହି କଥା କେବଳ ଖାଦ୍ୟର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ବ୍ୟକ୍ତ କରେନାହିଁ, ବରଂ ଏହାର ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟକୁ ବୁଝାଏ। କୁହାଯାଏ, “ଆହାରଶୁଦ୍ଧୌ ସତ୍ତ୍ୱଶୁଦ୍ଧିଃ, ସତ୍ତ୍ୱଶୁଦ୍ଧୌ ଧ୍ରୁବସ୍ମୃତିଃ”। ଅର୍ଥାତ, ଆହାରର ପବିତ୍ରତାରୁ ମନର ପବିତ୍ରତା ଆସେ ଏବଂ ମନର ପବିତ୍ରତାରୁ ନିରନ୍ତର ସ୍ମୃତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଖାଦ୍ୟ ସେବନର ଏକ ନିୟମିତ ଓ ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଣାଳୀ ଥିଲା। ଆୟୁର୍ବେଦ ଖାଦ୍ୟକୁ ତିନୋଟି ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭାଜିତ କରେ, ଯଥା ସାତ୍ତ୍ୱିକ (ପବିତ୍ର), ରାଜସିକ (ଉତ୍ତେଜନାକାରୀ), ଏବଂ ତାମସିକ (ବିକୃତ)। ଏଠାରେ ବିରୁଦ୍ଧ ଆହାର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, ଯେପରିକି ଫଳ ଓ ଦୁଧ, ମାଂସ ଓ ଦହି ଏକାସାଥିରେ ଖାଇବା ମନା। ପ୍ରଭାତ ଭୋଜନ ସାଧାରଣତଃ ହାଲୁକା ଏବଂ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଧରଣର, ଫଳ, ଦୁଧ, ଓ ଅନ୍ନ ଆଧାରିତ ଥିଲା। ମଧ୍ୟାନ୍ନ ଭୋଜନ ସବୁଠାରୁ ଭାରି, ଯାହା ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱ (ପିତ୍ତ) ଶରୀରରେ ଅଧିକ ଥିବା ସମୟରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିଲା। ସନ୍ଧ୍ୟା ଭୋଜନ ସବୁଠାରୁ ହାଲୁକା ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ସେବନ କରାଯାଉଥିଲା। ଏହି ନିୟମଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ନଥିଲା, ବରଂ ଆୟୁର୍ବେଦ ଓ ପୃଥିବୀର ଗତିବିଧିକୁ ଧ୍ୟାନରେ ରଖି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଋତୁ ଅନୁସାରେ ଖାଦ୍ୟ ଯଥା, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ କଞ୍ଚା ଆମ୍ବ, ଶୀତରେ ତିଳ, ବସନ୍ତରେ ନିମ୍ବ, ସବୁ ଶରୀରକୁ ରୋଗମୁକ୍ତ ଓ ସନ୍ତୁଳିତ ରଖିବା ପାଇଁ ଚୟନ କରାଯାଉଥିଲା। ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ କହିଥିଲେ, “ଆପଣ ଯାହା ଖାଆନ୍ତି, ଆପଣ ସେହିଭଳି ହୋଇଯାନ୍ତି। ଆହାର ଆମର ମନ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ।” ଏହି କଥା ଅନେକ ସାଧୁସନ୍ଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଜ୍ଞାନ ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିଛି। ଦୁଇଟି ନୋବେଲ ପୁରସ୍କାର ବିଜେତା ଲିନସ୍ ପଲିଂ କହିଥିଲେ, “ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୋଗ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅସୁସ୍ଥତା ଓ ଦୁର୍ବଳତାର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ଆହାରରେ ଖଣିଜ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଭାବ।” ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦିଏ ଯେ, ଆମ ଖାଦ୍ୟପାତ୍ରରେ ଥିବା ଖାଦ୍ୟପଦାର୍ଥ ବଞ୍ଚିବା ଏବଂ ସୁସ୍ଥ ରହିବାର ମୂଳ ଅଧାର। ବିଶ୍ଵ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ପ୍ରତି ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟୁନ ୧୬ କୋଟି ଲୋକ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଦୈନିକ ରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସୁରକ୍ଷିତ ଖାଦ୍ୟ ଆହାର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରୀତ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।
ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ପଛର ବିଜ୍ଞାନ ବହୁବିଧ। ଏହା କେବଳ ପରିଷ୍କାର ପରିଚ୍ଛନ୍ନ ଭାବେ ପନିପରିବା ସଫାସଫି ବା ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ରୋଷେଇ କରିବାକୁ ବୁଝେଇ ନଥାଏ, ବରଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ-ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମାନକ, ରାସାୟନିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଓ ଅବଶେଷ ତଥା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ ପାଚନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଇନ ପାଳନ ସହ ଜଡିତ। ଅସୁରକ୍ଷିତ ଖାଦ୍ୟରେ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ, ପାରାସାଇଟ୍, ଭାଇରସ୍, ଏବଂ ବିଷାକ୍ତ ରସାୟନ ଥାଏ। ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷକୁ ଡାଇରିଆରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ୟାନ୍ସର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ରୋଗ ହୋଇଥାଏ। ଭାରତୀୟ ଚିକିତ୍ସା ଗବେଷଣା ପରିଷଦର ଏକ ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ଭାରତରେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବା ପ୍ୟାକେଟ ଖାଦ୍ୟର ୬୦% ଅଧିକ ସୋଡିଅମ୍, ସୁଗର ବା ଫ୍ୟାଟ୍ ରଖିଥାଏ। ଏହାର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ କୁପରିଣାମ ହେଉଛି ରକ୍ତଚାପ, ହୃଦରୋଗ ଓ ଯକୃତ ଅସୁସ୍ଥତା। ଏହା ସହିତ ରାସ୍ତା କଡର ଖାଦ୍ୟ (ଷ୍ଟ୍ରିଟ୍ ଫୁଡ୍), ପୋଡ଼ା ତେଲ ଓ ବାସି ଭୋଜନ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଲୋକମାନେ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଗ୍ୟାସ୍ ତଥା ପାକସ୍ଥଳୀ ଓ ଅନ୍ତନଳୀ ରୋଗର ଶିକାର ହେଉଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଭାରତରେ ଏକ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ମୃତ୍ୟୁ ଖାଦ୍ୟ ସଂକ୍ରମଣ ହେତୁ ହୋଇଥାଏ। ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବୟସର ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ଅନେକ ଖାଦ୍ୟ ଜନିତ ରୋଗରେ ପ୍ରାଣ ହରାଉଛନ୍ତି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଭାରତରେ ପ୍ରାୟ ୮୦,୦୦୦ ଶିଶୁ କେବଳ ଡାଇରିଆରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି। ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାମାନେ କୁପୋଷଣ ଓ ଅନିୟମିତ ଆହାର ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତହୀନତର ଶୀକାର ହେଉଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା କେବଳ ଏକ ଆହାର ଶୃଙ୍ଖଳା ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ମାନବିକ ଅଧିକାର।
ଭାରତରେ ରାସ୍ତାକଡ଼ରେ ବିକ୍ରି ହେଉଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋକପ୍ରିୟ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଗୁରୁତର ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଚାଟ୍, ଗୁପଚୁପ, ଦହିବରା, ଚାଓମିନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖାଦ୍ୟପଦାର୍ଥ ସାଧାରଣତଃ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଏବଂ ଧୁଳିଧୂସର ପରିବେଶରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ବିକ୍ରି ହୁଏ। ଏହି ଖାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଏପରି ଅସ୍ୱଚ୍ଛ ପରିବେଶରେ ରହିଥିବାରୁ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଓ ଭାଇରସର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗୁରୁତର ରୋଗରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ। ଭାରତର ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଓ ମାନକ ସଂସ୍ଥାର ୨୦୨୩ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଷ୍ଟ୍ରିଟ୍ ଫୁଡ୍ ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୬୦% ବିକ୍ରେତା ହାତ ଧୋଇ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଯାହା ଫଳରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଦୂଷିତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ ଥାଏ। ଏହି ପ୍ରଦୂଷିତ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଖ୍ୟତଃ ଅନ୍ତ୍ରଜ୍ୱର, ଫୁଡ୍ ପଏଜନିଂ, ହେପାଟାଇଟିସ୍ ‘ଏ’ ଓ ‘ଇ’, ଓ କଲେରା ଭଳି ରୋଗ ହୁଏ। ଜାତୀୟ ପରିବାର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ୨୦୨୨ ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତରେ ହସ୍ପିଟାଲରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇଥିବା ଅନ୍ତ୍ରଜ୍ୱର ଆକ୍ରାନ୍ତ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ୨୮% କ୍ଷେତ୍ରରେ ରୋଗର କାରଣ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଦେଖାଯାଇଛି। ଏହା ଛଡା, ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ମିଶନ ୨୦୨୩ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୧.୫ କୋଟି ଲୋକ ଖାଦ୍ୟ ଜନିତ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ୨୦୨୩ ମସିହାରେ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଅନୁଯାୟୀ, ଆନୁମାନିକ ୪୦% ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ପାଖରେ ଖାଦ୍ୟ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଓ ପରିଶୁଦ୍ଧତା ନିମନ୍ତେ ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ନାହିଁ। ଫଳରେ ୨୦୨୨ରେ କେବଳ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ପ୍ରାୟ ୫,୦୦୦ ଲୋକ ଫୁଡ୍ ପଏଜନିଂ ଓ ଡିହାଇଡ୍ରେସନ୍ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ହସ୍ପିଟାଲରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇଥିଲେ।
ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷିରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟରେ ଜାଗ୍ରତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ୭ ଜୁନରେ ବିଶ୍ୱ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦିବସ ଭାବରେ ପାଳିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଆମେ ଏହି ବର୍ଷର ଥିମ୍ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍। ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ରୋଗ କମେଇବା, ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ କରିବା ଓ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବାର ଚାବି। ଅସୁରକ୍ଷିତ ଖାଦ୍ୟରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଖାଦ୍ୟକୁ ଯାତ୍ରା କେବଳ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ଉନ୍ନତି ନୁହେଁ, ବରଂ ଆମର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ମୂଳପିଣ୍ଡକୁ ଫେରି ଋତୁକାଳୀନ ଓ ଭରପୁର ପୋଷଣ ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝିବା ଓ ଆମେ ଯାହା ଖାଉଛୁ ତା'ର ଉତ୍ତରଦାୟୀଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିବା। ଭାରତୀୟ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନର ଜନକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଚରକ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲେ, “ଯିଏ ଉଚିତ୍ ସମୟରେ ଉଚିତ୍ ଭାବରେ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ସେ ଚିକିତ୍ସକ ଆବଶ୍ୟକ କରେନାହିଁ।” ଏହି କଥାର ମହତ୍ତ୍ଵ ଆଜି ବି ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରସଙ୍ଗିକ ଓ ଆବଶ୍ୟକ। ଆମେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଆମ ଥାଳିରେ ରଖୁଛୁ, ସେଥିରୁ ନା କେବଳ ଆମର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ, ବରଂ ଆମର ଅର୍ଥନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଆଗାମୀ ପିଢି ଓ ଜାତିର ସ୍ଥିରତା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ। ଏହି ୭ ଜୁନ, ବିଶ୍ୱ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଦିବସ ଅବସରରେ ଆସନ୍ତୁ ଆମେ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ସଂକଳ୍ପ କରିବା, ବୁଝି ବିଚାରି ଖାଇବା, ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ବଞ୍ଚିବା ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପବିତ୍ର ବନ୍ଧନକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା। କାରଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ, ସେଠି ଚିନ୍ତା ପବିତ୍ର ଏବଂ ଜୀବନ ସୁସ୍ଥ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ।
*****
Wednesday, June 4, 2025
ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ ପରିବେଶ
ପ୍ରିୟ ସାଥୀଗଣ
ଆଜି ୫ ଜୁନ୍ ୨୦୨୫ ବିଶ୍ଵ ପରିବେଶ ଦିବସ ଉପଲକ୍ଷେ ମୋ ଲେଖା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ ପରିବେଶ ଓଡ଼ିଆ ଦୈନିକ ଖବରକାଗଜ #ନିତିଦିନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ପୃଷ୍ଠାରେ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଥିବାରୁ ନିତିଦିନର ସମ୍ପାଦକ ଓ ସମ୍ପାଦନା ମଣ୍ଡଳୀର ସମସ୍ତ କର୍ମକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଅଶେଷ ଧନ୍ୟବାଦ।
ଆସନ୍ତୁ, ସମସ୍ତେ ମିଳିମିଶି ଏକ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ ପରିବେଶ ଗଠନ ପାଇଁ କାମ କରିବା।
ବୃହସ୍ପତି ସାମଲ
ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ
କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ ଓ ଶ୍ରମିକ ପରିସଂଘ
ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସମନ୍ୱୟ ସମିତି
ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ ପରିବେଶ
ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନଯାତ୍ରାର ଏକ ଅଭିନ୍ନ ସହଯାତ୍ରୀ ଭାବେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଏବେ ଶୌଚାଳୟର ମଗ ଓ ବାଲତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚିକିତ୍ସାଳୟର ସୂତା ଓ ସିରିଞ୍ଜ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କୃଷି ସରଂଜାମରୁ କମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମୋବାଇଲରୁ ମିଜାଇଲ , ସାଇକେଲରୁ ଉଡାଜାହାଜ, ଶିଶୁର ଛୋଟ ଛୋଟ ଖେଳନାରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗାଡ଼ିର ଯନ୍ତ୍ରାଂଶ, ଜୋତାରୁ ଛତା, ଘରକରଣା ଜିନିଷପତ୍ର ଠାରୁ ବୃହତ ଶିଳ୍ପୋଦ୍ୟୋଗର ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସଂରଜାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଭୀର ଭାବେ କବଳିତ କରିଛି ଯାହା ବିନା ଆଜିର ଆଧୁନିକତା କଳ୍ପନା କରିବା ଅସମ୍ଭବ। ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୪୦ କୋଟି ଟନ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଉତ୍ପାଦିତ ହୁଏ, ଯାହାର ୪୦% କେବଳ ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘରୋଇ ଉପକରଣର ପ୍ୟାକେଜିଂ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ। ଭାରତରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୩୫ ଲକ୍ଷ ଟନ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି। ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟମ ବର୍ଗୀୟ ଘରେ ବାର୍ଷିକ ଆନୁମାନିକ ୮୦ରୁ ୧୦୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟବହାର ହେଇଥାଏ । ଚିକିତ୍ସା କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଆପାତ୍କାଳୀନ ସେବାରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଅନ୍ୟତମ ମୂଳ ଉପାଦାନ । ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୧୬୦୦ କୋଟି ସିରିଞ୍ଜ, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଗ୍ଲୋଭ୍ସ, ଡ୍ରିପ୍ ଓ ମେଡିସିନ୍ ବୋତଲ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ରେ ତିଆରି ହୁଏ। ଯାନବାହନ ଶିଳ୍ପରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବ୍ୟବହାର ଗାଡ଼ିର ଓଜନ କମାଇ ଇନ୍ଧନ ସଞ୍ଚୟ ଓ ପରିବେଶ ପାଇଁ ଏକ ସୁଦୃଢ଼ ଭୂମିକା ନିବାହ କରେ।ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଉପକରଣ ଯଥା ଟିଭି, ଫ୍ରିଜ୍, ଲାପଟପ୍, ମୋବାଇଲ୍ ଓ ଘରୋଇ ଯନ୍ତ୍ରାଦିର ଅନେକାଂଶ ଅଂଶ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ରେ ତିଆରି । ବିଶ୍ୱ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଶିଳ୍ପର ଅନୁମାନିକ ୫୦% ଉପାଦାନ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଆଧାରିତ ।
ଏମିତି ଭାବରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଆମ ଜୀବନର ଏକ ଅଭିନ୍ନ ଅଂଶ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହାର ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ୟବହାରଏବେ ପରିବେଶ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ମାନବ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ଘାତକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇ ଆସୁଛି । ଏହି କାରଣରୁ ୨୦୨୫ ଜୁନ ୫ରେ ବିଶ୍ୱ ପରିବେଶ ଦିବସ ପାଳନ ଅବସରରେ ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଆମ ସମୟର ସବୁଠାରୁ ଜଟିଳ ପରିବେଶୀୟ ସମସ୍ୟା ଏହି ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରିଛନ୍ତି। ଜାତିସଂଘ ପରିବେଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (ୟୁଏନଇପି) ଦ୍ୱାରା ଆୟୋଜିତ ବିଶ୍ୱ ପରିବେଶ ଦିବସ ୨୦୨୫ର ବିଷୟବସ୍ତୁ ହେଉଛି “ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣର ବିନାଶ”। କୋରିଆ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଏହି ବାର୍ଷିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଆୟୋଜକ ହେବା ସହ, ଏହା ଗୋଟିଏ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମିଳିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଜଣାଇଛି। ଏହି ବିଷୟବସ୍ତୁ କେବଳ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ନୁହେଁ, ବରଂ ସରକାର, ଶିଳ୍ପାନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଉତ୍ପାଦନ, ବ୍ୟବହାର ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ପରିଚାଳନାରୁ ସୃଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ଆହ୍ୱାନ।
ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରାୟ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଉତ୍ପାଦନ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଢ଼ି ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅନ୍ୟୁନ ୪୩୦ ମିଲିଅନ୍ ଟନ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଉତ୍ପାଦିତ ହେଉଛି, ଯାହାର ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ ଅସ୍ଥାୟୀ ଓ ନିଷ୍କାସନ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ସବୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ଏକ ବୃହତ ଅଂଶ ଅତି ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଆବର୍ଜନାରେ ପରିଣତ ହୋଇ ଉଭୟ ଜଳଚର ଓ ଭୂଚର ପ୍ରଜାତିଙ୍କୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଥାଏ। ୟୁଏନଇପି ଅନୁସାରେ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ୧୯ ରୁ ୨୩ ମିଲିଅନ୍ ଟନ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ନଦୀ ହ୍ରଦ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରଦୁଷିତ କରିବା ସହ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ମାନବ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି। ସାମୁଦ୍ରିକ ଉତ୍ପାଦ ଯଥା ମାଛ, ଲୁଣ, ବୋତଲ ଜଳ ଆଦିରେ ଏବଂ ଏସବୁର ବ୍ୟବହାର ଯୋଗୁଁ ମାନବ ରକ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ମାଇକ୍ରୋପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଛି। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଓ ମାଇକ୍ରୋପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଆବର୍ଜନା ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବିଭିନ୍ନ ଗୁରୁତର ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହାର ବିଷାକ୍ତ ରାସାୟନିକ ଉପାଦାନ ହରମୋନ ବିକୃତି, କ୍ୟାନ୍ସର, ଫୁସଫୁସ ଓ ପାଚନତନ୍ତ୍ର ରୋଗ, ମନୋଚିକିତ୍ସା ସମସ୍ୟା ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଜୀବନଘାତି ଅସୁଖ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ମାଧ୍ୟମରେ ମାଇକ୍ରୋପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗକୁ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କରେ। ତେଣୁ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁର ଏହି ଭଳି ଏକତ୍ରୀକରଣ, କ୍ରମାଗତ ବୃଦ୍ଧି ଓ ଜୈବମଣ୍ଡଳ ଉପରେ ଏହାର କୁପ୍ରଭାବ ଏବେ ସାରା ବିଶ୍ୱବାସୀଙ୍କର ଚିନ୍ତା ବଢ଼ାଇ ଦେଇଛି।
ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପରିବେଶ ଜନିତ କ୍ଷତି ଅପେକ୍ଷା ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟୟ ଭାର ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣ ପ୍ରତିବର୍ଷ ବିଶ୍ୱ ପରିବେଶ ଓ ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ୩୦୦ରୁ ୬୦୦ ବିଲିୟନ୍ ଡଲାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷତି କରିଥାଏ। ଏହା ଜୈବ ବିଭିନ୍ନତା ହ୍ରାସ ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ଓ ଉପକୂଳ ଜୀବମଣ୍ଡଳକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇବା ସହ ମତ୍ସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ ଓ ସଫାଇ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟୟ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ଚକ୍ର, ନିଷ୍କର୍ଷଣରୁ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ବିନିଯୋଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଗ୍ରୀନହାଉସ୍ ଗ୍ୟାସ ନିର୍ଗମନ, ବୈଶ୍ୱିକ ଜଳବାୟୁ ସଙ୍କଟ ଓ ଭଙ୍ଗୁର ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଣାଳୀଗୁଡ଼ିକୁ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଢଙ୍ଗରେ ଅଧିକ କ୍ଷତି କରୁଛି। ଭାରତୀୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣ ଏକ ମାତ୍ରାଧିକ ଜଟିଳ ସମସ୍ୟା। ୧.୪ ବିଲିୟନ୍ରୁ ଅଧିକ ଲୋକସଂଖ୍ୟା ସହ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସହରୀକରଣ ହେଉଥିବା ଭାରତରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ପ୍ରାୟ ୯.୩ ମିଲିଅନ୍ ଟନ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଆବର୍ଜନା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି। ଏଥିରୁ ପ୍ରାୟ ୫.୮ ମିଲିଅନ୍ ଟନ୍ ଭସ୍ମୀଭୂତ ଆବର୍ଜନା ବିଷାକ୍ତ ବାୟୁ ନିର୍ଗତ କରି ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରେ ଅଥବା ଅନୁଚିତ ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଢଙ୍ଗରେ ଏଠି ସେଠି ଫୋପଡାଫିଙ୍ଗା ହୋଇ ଭୂଭାଗ, ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରେ। ବିକଶିତ ଦେଶମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଭାରତର ବ୍ୟକ୍ତି ପିଛା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବ୍ୟବହାର କମ୍ ହେଲେ ବି ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହା ବଢି ବର୍ତ୍ତମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପିଛା ବର୍ଷକୁ ପ୍ରାୟ ୧୧ କିଲୋଗ୍ରାମରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଯଦି ଏହାକୁ ତୁରନ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରା ନଯାଏ, ତେବେ ଆସନ୍ତା ଦଶକରେ ଦୁଇଗୁଣ୍ ହୋଇଯିବ। ଯଦିଓ ଏବାବଦରେ ୨୦୧୬ର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା ନିୟମରେ ଭାରତର ନୀତି ଓ ଢାଞ୍ଚା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟଳ୍ପ ସହଯୋଗ ଯୋଗୁଁ ତାହାର ପ୍ରୟୋଗରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଆଞ୍ଚଳିକ ବୈଷମ୍ୟ ରହିଛି।
ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ଓଡ଼ିଶାକୁ ନଜର ଦେଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ଉଦ୍ଭିଦ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ନିଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ୪୮୦ କିଲୋମିଟର ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ବଙ୍ଗୋପସାଗରୀୟ ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣରୁ ମୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୋର୍ଡର ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ୨୦୨୩ରେ ୧୨୦,୦୦୦ ଟନ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଆବର୍ଜନା ଉତ୍ପାଦିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ସର୍ବାଧିକ ଅଂଶ ରାଜଧାନୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରରୁ ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାୟ ୧୩୫ ଟନ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଆବର୍ଜନା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ। ପୁରୀ ଓ ପାରାଦୀପ ଭଳି ଉପକୂଳୀୟ ସହରଗୁଡିକ ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ ଶିଳ୍ପ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ମାତ୍ରାରେ ଅବାଞ୍ଛିତ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଆବର୍ଜନା ସୃଷ୍ଟି କରି ସମୁଦ୍ରକୂଳିଆ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରାଉଛନ୍ତି। ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଅସ୍ଥାୟୀ ନିଷେଧାଜ୍ଞା ଓ ସଚେତନତା ଅଭିଯାନ ଆୟୋଜିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ପୁରୀର ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ, କଟକର ଐତିହାସିକ ବାଲିଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ରାଧିକ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଆବର୍ଜନା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯାହା ଉଭୟ ନଗରପାଳିକାକୁ ଅସୁବିଧାରେ ପକାଏ। ଓଡିଶାର କୃଷି ଓ ପାନୀୟ ଜଳ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ଜୀବନରେଖା ସାଜିଥିବା ମହାନଦୀ ଓ ତାହାର ଉପନଦୀଗୁଡିକରେ ମଧ୍ୟ ମାଇକ୍ରୋପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ପରିମାଣ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଛି। ଏହି କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଜଳଚର ବିବିଧତାକୁ ବିନାଶ କରିବା ସହ, ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କର ଜଳକୁ ପାନୀୟଜଳ ଭାବେ ବ୍ୟବହାରକରୁଥିବା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି।
ଏହି ବୃହତ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ଓ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଉପାୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଅତ୍ୟଳ୍ପ ଉପଯୋଗୀ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ପରିବେଶୀୟ କ୍ଷତି ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ସିଙ୍ଗଲ୍-ୟୁଜ୍ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଉପରେ ନିଷେଧାଜ୍ଞା ଲାଗୁ କରି ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ, ଭାରତ ୨୦୨୨ ଜୁଲାଇରୁ ଏଭଳି ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ଉତ୍ପାଦନ ଓ ବ୍ୟବହାରକୁ କମେଇବାକୁ ପ୍ରଯତ୍ନ କରିଛି। ବିସ୍ତାରିତ ନିର୍ମାତା ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ, ନିର୍ମାତା, ଆମଦାନିକାରୀ ଓ ବ୍ରାଣ୍ଡ ମାଲିକମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଜାରରେ ଆଣାଯାଇଥିବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଉପକରଣର ଅନ୍ତିମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଦାୟୀ ରହିବେ। ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ଓ ନଗରପାଳିକାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣ ରୋକିବା ପାଇଁ ଅନେକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି। ୨୦୧୯ରୁ ୫୦ ମାଇକ୍ରନରୁ କମ୍ ଥିବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବ୍ୟାଗର ବ୍ୟବହାରକୁ ନିଷିଦ୍ଧ କରାଯାଇ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନକାରୀ ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଥଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ କରାଯାଉଛି। ବିଭିନ୍ନ ବେସରକାରୀ ଅନୁଷ୍ଠାନମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ନିମ୍ନ ଆୟକାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଭାବେ କପଡା ଓ ଝୋଟ ବ୍ୟାଗ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ନିତ୍ୟ ବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ ଜିନିଷପତ୍ରର ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ବିକଳ୍ପ ପାଇଁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯାଉଛି। ପୁରୀ ନଗରପାଳିକା ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରତି ମାସ ମେଗା ସ୍ବଚ୍ଛତା ଅଭିଯାନ ଚଳାଉଛି ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦା ଓ ଦେଶୀବିଦେଶୀ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି। ଅଧିକନ୍ତୁ, ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବୋର୍ଡ ବଡ଼ ସହରଗୁଡିକରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଆବର୍ଜନାର ଉତ୍ସ ଓ ତାହାର ପ୍ରବାହ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ମ୍ୟାପିଂ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ଏହିସବୁ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସାମୟିକ ହୋଇଥିବାରୁ ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ତଥା ନୀତିଗତ ନିଷ୍ପତିର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।
ନୀତିଗତ ପଦକ୍ଷେପ ଓ ସାମୁହିକ ପ୍ରୟାସ ମୂଳ ଆଧାର ହେଉଥିବା ବେଳେ, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଚାଲିଚଳନ, ଶିଳ୍ପ ଭିତ୍ତିକ ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ମାନସିକତାରେ ବୈପ୍ଳବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣି ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣ ବିରୋଧରେ ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଏବଂ ଗଭୀର ରୂପାନ୍ତରଣର ଆବଶ୍ୟକତା ଜରୁରୀ। ୨୦୨୫ର ବିଶ୍ୱ ପରିବେଶ ଦିବସର ବିଷୟବସ୍ତୁ, “ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣର ବିନାଶ” ଏହି ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଅନୁପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି। ଏହି ବିଷୟ କେବଳ ଏକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ଅଟଳ ସତ୍ୟ। ଏହା ଆମ ଆଚରଣ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକର ବ୍ୟବହାର ଓ ବିନିଯୋଗ ପ୍ରଣାଳୀର ପୁନର୍ବିଚାର କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଛି। ଆଗାମୀ ରାସ୍ତା କଠିନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଗମ୍ୟ ନୁହେଁ। ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ଦୃଢ଼ତାର ଏକ ପରମ୍ପରା ସୃଷ୍ଟି କରି, ସମାଜକୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣର କୁପ୍ରଭାବରୁ ବଞ୍ଚାଯାଇ ପାରିବ। ବିଶ୍ୱ ପରିବେଶ ଦିବସ ୨୦୨୫ର ପାଳନ ଏକ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ ପରିବେଶ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପୃଥିବୀର ଚିନ୍ତନ ନୁହେଁ, ବରଂ ମାନବ ଜାତି ଓ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ସମ୍ପର୍କର ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ବିରାମ ହେବା ଉଚିତ।
******
Tuesday, June 3, 2025
Zonal Advisory Committee Meeting held with Addl. Director, CGHS, Bhubaneswar on 3rd June 2025
Dear Comrades,
Attended the Zonal Advisory Committee Meeting in the office of the Addl. Director, CGHS, Bhubaneswar on 3rd June 2025 accompanied with Com. Dipti Ranjan Mohanty, Com. Shyama Sunder Sahoo and Com. Sudhir Kumar Swain on behalf of Confederation of Central Govt Employees and Workers, Odisha State CoC and AIPRPA, Odisha.
Discussed on our 12 point Charter of Demands already submitted since 24th May 2025 with intimation to adopt trade union activities including demonstration and dharna on 10th June 2025 if not discussed with us. Similar issues had also raised from other pensioners' associations, mainly on the difficulties created after migration of HMIS from NIC to C-DAC. Satisfactory discussions were held under the Chairmanship of Dr. Hari Singh, Addl. Director accompanied with Dr. Kar, Dr. Mohanty, pharmacist Sri N C Behera and Office Asst. Sri Babulal Seth from Official Side.
Overall, as discussed with positive assurances, the panic situation is being normalised and regular supply of medicines will be restored within this week. Problems of CGHS WC-III were assured to be sorted out. Most of the issues are with the C-DAC Team controlled by the CGHS Directorate which is being consulted regularly by the AD, as told. For the time being we decided to postpone the agitational programme scheduled on 10th June 2025. Details will be posted in Confederation Odisha State CoC website on receipt of the minutes.
B SAMAL
General Secretary
Confederation Odisha State CoC
Tuesday, May 27, 2025
India Post: Reclaiming Autonomy in the Digital Age
India Post: Reclaiming Autonomy in the Digital Age
- Bruhaspati Samal –
India Post, the world’s largest postal network, stands as a living testament to India's administrative evolution, social integration, and financial inclusion. Established formally in 1854 under the colonial regime, it redefined communication in the subcontinent with the introduction of uniform postage and the creation of an all-India postal structure. India Post has never just been about delivering letters—it has been about delivering trust, dignity, and connection, especially to the remotest corners of the nation shouldering the responsibility of keeping the country connected—geographically, emotionally, and economically for nearly two centuries. Its legacy has only grown stronger through its three principal verticals: Mail services, Financial services through the Post Office Savings Bank (POSB), and Insurance through the Postal Life Insurance (PLI) and Rural Postal Life Insurance (RPLI) schemes. With over 1.65 lakh post offices, nearly 90 percent of which are in rural India, India Post is not merely a department—it is a lifeline. But in the last decade, particularly after 2018, new waves of strategic partnerships and policy experiments have sparked concerns about a slow dilution of its autonomy and the infiltration of corporate interests.
The creation of India Post Payments Bank (IPPB) on 1st September 2018 was intended to provide inclusive digital banking through the post office network. While the idea had promise, its execution led to troubling developments. POSB, which holds the distinction of being Asia’s largest savings bank, with over 25.83 crore active accounts and Rs.12,68,542 crore in savings deposits (as on 31.03.2023), began to see its identity fade as the government initiated moves to merge these legacy accounts with IPPB. During the fiscal year 2021–22 alone, POSB processed transactions worth Rs.8.19 lakh crore and opened over 1.67 crore new accounts. It is a trusted institution with unmatched grassroots reach and simplicity, yet its distinct operation is now being absorbed into a loss-making enterprise. IPPB, not yet profitable and dependent on state support, stands in contrast to the time-tested success of POSB. This creates an avoidable conflict of interest and undermines the operational clarity of India Post's financial mandate. And now, adding salt to the injury, on May 22, 2025, IPPB announced a strategic partnership with Aditya Birla Capital Limited to enhance the accessibility of loan products across India.
The story doesn’t stop there. In 2021, India Post entered a tie-up with Bajaj Allianz Life Insurance Company (BALIC) to market annuity and term insurance products through its network. This raised eyebrows because India Post already has its own insurance arms—PLI and RPLI—which are arguably among the most beneficial insurance products available in India. These schemes offered a total sum assured of Rs. 4,74,243 crore across 3,37,52,778 lakh policies as of March 2024. With higher bonuses, low premium rates, and an impeccable record of service, these postal insurance products have long been the insurance backbone of rural and semi-urban India. Promoting a private insurance partner’s offerings through the same channel risks cannibalizing PLI’s market share and creating internal competition. It also weakens the morale of the India Post workforce, which has been trained and committed to promoting postal insurance schemes.
Further complicating the situation is India Post’s engagement with corporate logistics partners like Amazon and Shiprocket. In 2023, India Post signed a Memorandum of Understanding with Amazon India to deliver customer packages using its vast reach, particularly in hard-to-access rural areas. This partnership tripled Amazon’s parcel volume through the postal network in 18 months. Similarly, a tie-up with Shiprocket, a shipping aggregator, was launched to provide last-mile logistics for e-commerce sellers, predominantly startups and SMEs. These ventures may appear to capitalize on India Post’s infrastructure for commercial utility, but they also raise serious policy questions.
While leveraging the postal network for e-commerce logistics is not inherently problematic, the prioritization of private business interests over public service could shift the department's ethos from citizen service to profit-centric delivery. It’s worth asking whether postmen and postal vehicles should be repurposed to handle e-commerce packages at the cost of traditional services. Already there are signs of increased workload, logistical confusion, and diluted service standards in routine mail delivery. The department originally intended to serve the nation and especially the under-served, risks being reduced to a contract delivery agent for corporate India.
These developments also have direct repercussions on the workforce of India Post. The shift in operational focus due to private tie-ups has created an identity conflict for employees. The Department of Posts' skilled cadre including Gramin Dak Sevaks is being stretched to accommodate corporate parcel deliveries while maintaining their core responsibilities. Many are now required to promote third-party insurance and banking products without adequate training or incentives. During marketing of such third party products, the valued customers of India Post start asking, “Are you from Bajaj Allianz or from India Post? Now, they may ask, “Are you from Aditya Birla Capital Limited?” How embarrassing and offensive really such questions are for an employee proudly wearing the Identity Card of India Post?
On the stakeholder front, particularly for rural users, the erosion of public service in favour of private partnerships could mean loss of trust and eventual withdrawal. Citizens accustomed to secure, low-cost, high-reliability services may find themselves dealing with the pricing models and service quality of private players masked within the India Post brand. This blurring of lines could lead to reputational damage in the long run, weakening India Post’s foundational goodwill. It is also important to highlight that all these developments occur in an ecosystem where India Post has been historically underutilized. As the custodian of savings and social welfare in rural India, it could have been turned into a financial powerhouse akin to a rural development bank or nationalized insurer. Instead, it is being nudged towards becoming a passive facilitator of private profit under the garb of modernization.
To reclaim its autonomy and reposition itself as a central institution in India’s digital and economic future, India Post must be empowered through a new legislative and administrative framework. The government should grant the Department full operational autonomy to run its financial, mail, and insurance businesses without overlapping mandates from newer institutions like IPPB. India Post’s core verticals—POSB, PLI, and mail services—should be protected and modernized with in-house resources. Strategic investments must be made in upgrading digital infrastructure, automating logistics, and training employees—not for selling third-party products but for delivering enhanced public services. India Post should also revisit its MoUs with private corporations through an independent review committee that includes postal unions, finance experts, and citizen representatives. The principle of public interest must take precedence over private profit. Existing agreements should be renegotiated or discontinued if found detrimental to the Department’s self-sufficiency or service quality.
To mitigate internal conflicts, the government must ensure that no external financial products are sold in competition with India Post’s own offerings through the same channel. India Post must be allowed to create and manage its own suite of competitive financial and insurance products in the digital age, tailored to the needs of its core demographic—rural and middle-class India.
In conclusion, India Post is not just another government department. It is an institution built on trust, continuity, and public service. With its unparalleled network and proven legacy in delivering both social and financial services, it holds the key to inclusive growth in digital India. But to fulfil that promise, it must be shielded from exploitative partnerships and given the space to breathe, innovate, and thrive on its own terms. The government must act with vision and responsibility—protecting what is truly India’s and empowering India Post to serve smarter, not as a shadow of corporate interest but as the vanguard of national service. Will the Central Govt. allow freedom and flexibility to the Postal Department with a separate Ministry as Ministry of Posts so that it could restructure itself and operate competently with functional autonomy and financial independence having a separate budget and control by the Department of Posts?
(The writer is a Service Union Representative and a Columnist. eMail: samalbruhaspati@gmail.com, Mobile: 9437022669)
*******
Sunday, May 25, 2025
Central Civil Services (Pension) Amendment Rules, 2025
"The dismissal or removal from service of the public sector undertaking of any employee after his absorption in such undertaking for any subsequent misconduct shall lead to forfeiture of the retirement benefits for the service rendered under the Government also and in the event of his dismissal or removal or retrenchment the decision of the undertaking shall be subject to review by the Ministry administratively concerned with the undertaking."
Saturday, May 24, 2025
Confederation Odisha State CoC writes to the Addl. Director, CGHS Bhubaneswar for early solution of common problems faced by the CGHS beneficiaries in Odisha
Dear Comrades,
Experiencing the inexpressible difficulties faced by the CGHS beneficiaries in Odisha consequent upon migration HMIS from NIC to C-DAC platform since 28th April, 2025, we are compelled to draw the attention of the Addl. Director, CGHS, Bhubaneswar under intimation to our Secretary General for early solution of the issues.
We have given them 15 days time for bringing proper solution to the issues on one hand and for a cordial discussion with us on the other failing which we have decided to go for an agitational programme from 10 AM to 2 PM on 10th June 2025.
Expecting your collective cooperation to give justice to the CGHS beneficiaries in Odisha.
With greetings.
B SAMAL
General Secretary
General Secretary
No.
Confdn-Odi (CGHS)/01–05/2025
Dated
at Bhubaneswar the 24th May 2025
To
The Additional Director
CGHS, Bhubaneswar – 751 001
Sub: Immediate solution to the problems of CGHS beneficiaries in Odisha – Request regarding
Respected Sir,
As aware, consequent upon migration of HMIS from NIC platform to
C-DAC platform, since 28th April, 2025, the CGHS beneficiaries in
Odisha, especially the pensioners at their old age are put into inexpressible
troubles for no fault of their own. In spite of repeated requests by the
beneficiaries verbally / personally, the problems are not being solved although
a period of one month is going to be completed since migration. The following
problems have been brought to the notice of this Confederation so far.
1.
Due to frequent server issues and software problems, beneficiaries
are deprived of online registration in the new ‘myCGHS 2.0’ app developed by
C-DAC. Secondly, many super senior citizens / pensioners are neither using
smart phones nor well conversant with their operations. As a result, beneficiaries are seen to remain
in queue since 5 O’ clock in the morning for off-line registration and waiting
up to 2 PM for their turn to come to meet the doctor. The sluggish connectivity
existed earlier has now been increased further with the new software adding to
the beneficiaries’ difficulties.
2.
Due to the limitations fixed by the local Wellness Centres,
(maximum 50 patients per Doctor inclusive of online and offline registration),
many beneficiaries are compelled to return and to attend again and again in
subsequent days. Unfortunately, it has been witnessed that while one doctor is
overloaded with patient, one is dealing with re-indented and unsupplied
medicines leaving the long queue of beneficiaries to suffer for hours. This is
the case of WC-III, Bhubaneswar as personally witnessed by this General
Secretary.
3.
The display board to call the beneficiaries is not working since
long (WC-III, Bhubaneswar) for which there is a regular dispute in between the
offline and online beneficiaries inviting an unpleasant situation always in
front of the Doctor’s chamber. No SOP is being followed or notified for both
the beneficiaries for a peaceful meeting with the doctor.
4.
In spite of repeated requests by us, no action has yet been taken
for installation of Geneset / supply of UPS to WC-III, Bhubaneswar for which
the beneficiaries are forced to suffer during power failure.
5.
As
earlier replied by you earlier during a meeting, the recruitment for 14 vacant
posts was finalized out of which only 6 candidates (4 Pharmacists and 2 MTSs)
joined. For rest vacant posts, a revised vacant list had been submitted to the
Regional Office Kolkatta for necessary approval and recruitment. Similarly, there is shortage of Doctors in
CGHS WC No.1 & II, Bhubaneswar and Cuttack. The WC No. III, Bhubaneswar and
Berhampur are having Doctors as per sanctioned strength. Especially, in
Cuttack, there are 2 vacant posts. Similar is the position in WC-I,
Bhubaneswar.
6.
Due to shortage of regular subordinate staff, casual and
out-sourced workers are seen managing the day to day works whose services are
being discontinued frequently due to lack of timely approval by the competent
authorities. Even though they are seen working regularly, their remunerations
are not being paid during the non-approval period.
7.
The supply of regular medicines is highly irregular. This General
Secretary who had attended the WC-III, Bhubaneswar on 23rd May 2025
witnessed that the indented medicines up to 12th May 2025 had only
been supplied by the authorized supplier which implied that medicines are now
supplied inappreciably after 10 days.
8.
Adding salt to the injury, the supply of life-saving medicines
also faces the same fate. It has come to our notice that supply of such costly
medicines beyond the financial power of the Addl. Director and sent to the CGHS
Directorate for necessary prior approval are being delayed unexpectedly forcing
the beneficiary to suffer without medicines. Similar is the position of some
cases referred to the CGHS Directorate for getting prior approval for going on
surgery. The case of Sri A K Parida ( Id No. 8739549) and Pradip Chandra
Mohanty (Id No.7778024), both from WC, Cuttack for surgery approval and supply
of medicine respectively may kindly be referred.
9.
The delay in issuing CGHS Cards to the applicants is highly
unsatisfactory. As known, many applicants have still waited in the queue to get
their Cards.
10.
It has come to the notice of this Confederation that due to the
dilapidated condition of the existing building of Cuttack WC, it is about to be
shifted from the existing building to the campus of Tulasipur TV Centre. This
will bring unnecessary difficulties of the beneficiaries of Cuttack WC. Though
this matter has been discussed earlier severally with you during the Zonal
Advisory Committee Meetings with assurance to get it repaired through CPWD, we
have not yet received any satisfactory reply from you. As such, we strongly
oppose the proposed shifting the Cuttack WC and suggest to undertake required
repairing work at the earliest.
11.
It is also witnessed that the Zonal Advisory Committee Meeting is
not being conducted regularly and we are not also invited to each such meeting.
Being the General Secretary of Confederation of Central Govt. Employees and
Workers, Odisha State Coordination Committee, we have also an objection to the
formation of the Advisory Committee of WCs Bhubaneswar excluding us since we
are leading all the Central Govt. Employees and Workers in the State of Odisha.
12.
Further, in spite of our repeated requests, no action has yet been
taken to repair the frontage of WC-III, Bhubaneswar for the purpose of parking
by the beneficiaries which is a regular problem faced by them.
13.
We are still waiting for opening of CGHS WC in Sambalpur already
approved by the CGHS Directorate. Similarly, other two justified cases of CGHS
WC in Balasore and Puri already forwarded by you are yet to be finalized and we
are in dark in this regard.
14.
Inviting a kind reference to our letter dated 15th
March 2024 regarding issue
of instructions to all Health Care Organizations in Odisha to strictly follow
the terms and conditions in accordance with the MoU issued
vide Notification dated 14.03.2024 by Addl. Director, CGHS, Mumbai, we have to
say that as seen, 15 common major problems
of the CGHS beneficiaries have been illustrated in the said Notification which
are equally faced by the CGHS beneficiaries in Odisha. Out of these common issues, we have already
brought some issues earlier to your kind notice and discussed in the last Zonal
Advisory Committee Meeting held on 28.11.2023. But unfortunately, we are not in
receipt of the Minutes of the said meeting till date.
Under the facts and circumstances, we would like to request you to kindly act upon the following demands immediately without any further delay failing which we may be compelled to adopt trade union activities as found justified. However, we will be happy if you decide for a cordial discussion on all issues with our representatives including pensioners in this regard.
Our Demands
1.
Solve the deficiencies experienced in ‘myCGHS 2.0’ app developed
by C-DAC including server connectivity issues.
2.
Fix uniform number of beneficiaries (both offline and online) per
doctor to attend in all CGHS WCs per day circulating the SOP for both the
offline and online beneficiaries to avoid daily conflicts between them.
3.
Regularise supply of medicines at once without further delay. Keep
sufficient stock of regularly indented medicines for instant supply. 10 days
delay is not appreciable.
4.
Prioritize and expedite supply of life saving medicines and take
proper action to obtain early prior approval from CGHS Directorate against the
cases which are beyond the financial power of the Addl. Director. In urgent
cases, prefer post-facto approval. Inordinate delay in the name of prior
approval is not appreciable.
5.
Fill up all vacant posts of doctors and subordinate staff within a
reasonable period and create additional new posts in each cadre as per norms.
6.
Take proper action well in advance to continue the services of the
casual / out-sourced workers to avoid discontinuity and release their
remunerations immediately for the services already rendered during the
discontinued period.
7.
Ensure timely issue of CGHS Cards.
8.
Stop shifting of CGHS WC, Cuttack and repair the existing building
with priority.
9.
Supply a Geneset / UPS to WC-III, Bhubaneswar with repairing of
the Display Board immediately and take action to repair the frontage for
parking purpose.
10.
Take action for immediate functioning of proposed CGHS WC, Sambalpur
and pursue the case of Balasore and Puri more seriously.
11.
(a) Reconstitute the Zonal Advisory Committee including the
General Secretary, Confederation of Central Govt. Employees and Workers, Odisha
State Coordination Committee and General Secretary, All India Postal and RMS
Pensioners’ Association, Odisha State Committee for better negotiation on
behalf of the CG employees and Pensioners.
(b) Conduct the Zonal Advisory Committee Meeting regularly.
12.
Instruct all HCOs to follow the instructions contained in the MoU issued vide Notification dated 14.03.2024 by Addl.
Director, CGHS, Mumbai since the issues are similar in nature in Odisha also.
As such, we hope that each issue and demand stated above will be considered positively and you will find it convenient for a cordial discussion with us failing which this letter may be treated as a notice to adopt trade union activities including demonstration and dharna from 10 AM to 2 PM on 10th June 2025 in front of your office.
Expecting
your kind cooperation with a line of reply on the action taken.
With regards.
Sincerely yours,
(BRUHASPATI SAMAL)
General Secretary
Copy for kind information
and necessary action to:
1.
The Secretary General, Confederation of Central
Govt. Employees and Workers, CHQ, New Delhi. He is requested to take up the
issues with CGHS Directorate and such other competent authorities and arrange
to instruct Addl. Director, CGHS, Bhubaneswar for settlement of all issues
within the time frame.
2.
The
President, Confederation of Central Govt. Employees and Workers, Odisha State
CoC, Gopalpur, Cuttack.
Tuesday, May 20, 2025
Sunday, May 18, 2025
Friday, May 16, 2025
Subscribe to:
Posts (Atom)